Barcode vs QR Code

A visual comparison between Barcode and QR Code technology highlighting their usage and differences

સ્કૅનિંગ ટેકનોલોજી: 1D બારકોડ અને QR કોડ

ICT | Identification & Data Capture Technology

૧. 1D બારકોડ (Linear Barcode)

આ ટેકનોલોજી લેસર સ્કેનરનો ઉપયોગ કરે છે જે કાળી રેખાઓ પરથી પરાવર્તિત થતા પ્રકાશને વાંચે છે.

• મર્યાદા: માત્ર આડી દિશામાં જ ડેટા સ્ટોર થાય છે. જો કોડમાં નુકસાન થાય, તો સ્કેન થતો નથી.
• ઉપયોગ: સુપરમાર્કેટ (Retail), લાઈબ્રેરી અને લોજિસ્ટિક્સ.

૨. QR કોડ (2D Code)

QR એટલે 'Quick Response'. તે ડેન્સો વેવ (જાપાન) દ્વારા ૧૯૯૪માં વિકસાવવામાં આવ્યો હતો.

Error Correction કોડ ગંદો કે ફાટેલો હોય તો પણ 'Reed-Solomon' અલ્ગોરિધમથી ડેટા વાંચી શકાય છે.

હાઈ કેપેસિટી ૭૦૦૦થી વધુ આંકડા અથવા ૪૨૦૦થી વધુ અક્ષરો સ્ટોર કરી શકે છે.

૩. તુલનાત્મક વિશ્લેષણ

વિશેષતા	1D બારકોડ	QR કોડ (2D)
પરિમાણ	એક (1D)	દ્વિ (2D)
ડેટા પ્રકાર	આંકડા/અક્ષર	URL, Image, Text
સ્કેનર	લેસર સ્કેનર	સ્માર્ટફોન કેમેરા

૪. આધુનિક ભારત અને QR કોડ

• UPI પેમેન્ટ: નાના વેપારીઓ માટે કેશલેસ ટ્રાન્ઝેક્શન.
• ઈ-ગવર્નન્સ: આધાર કાર્ડ અને ડિજિટલ ટિકિટિંગમાં ઉપયોગ.
• એગ્રીકલ્ચર: બિયારણની ગુણવત્તા ટ્રેસ કરવા માટે.

© 2026 GPSC Study Series | Immy's Academy