Syllogism - Reasoning in Gujarati

ન્યાય (Syllogism)

Reasoning Topic 12 - વિધાન અને તારણનું તાર્કિક વિશ્લેષણ

૧. વિધાનોના મુખ્ય પ્રકારો

ન્યાયમાં મુખ્યત્વે ૪ પ્રકારના વિધાનો હોય છે, જેને વેન આકૃતિ દ્વારા સમજવા સરળ છે:

• બધા (All): બધા A એ B છે.
• અમુક (Some): અમુક A એ B છે.
• કોઈ નહીં (No): કોઈ A એ B નથી.
• અમુક નથી (Some Not): અમુક A એ B નથી.

૨. ઉકેલ શોધવાની માસ્ટર ટ્રીક

• પોઝિટિવ વિધાન: જો વિધાનો 'હકારાત્મક' હોય, તો તારણ ક્યારેય 'નકારાત્મક' હોઈ શકે નહીં.
• વેન આકૃતિ: હંમેશા 'ન્યૂનતમ છેદન' (Minimum Overlap) વાળી આકૃતિ દોરવી.
• સંભાવના (Possibility): જો કોઈ વાત વેન આકૃતિમાં 100% સાચી ન હોય, તો તેને તારણ તરીકે સ્વીકારવી નહીં.

૩. ઉદાહરણો (Examples)

વિધાનો: ૧. બધા કાગળો પેન છે. ૨. બધી પેન સ્કેલ છે.
તારણો: ૧. બધા કાગળો સ્કેલ છે. ૨. બધી સ્કેલ કાગળો છે.
તાર્કિક વિશ્લેષણ: કાગળ એ પેનની અંદર છે, અને પેન એ સ્કેલની અંદર છે. એટલે બધા કાગળો સ્કેલની અંદર જ આવશે. પણ બધી સ્કેલ કાગળ ન હોઈ શકે.
જવાબ: માત્ર તારણ ૧ અનુસરે છે.

વિધાનો: ૧. અમુક છોકરાઓ ખેલાડી છે. ૨. અમુક ખેલાડીઓ ગાયક છે.
તારણો: ૧. અમુક છોકરાઓ ગાયક છે. ૨. કોઈ છોકરો ગાયક નથી.
તાર્કિક વિશ્લેષણ: અહીં છોકરા અને ગાયક વચ્ચે સીધો સંબંધ વિધાનમાં નથી. માટે ચોક્કસ કંઈ ન કહી શકાય.
જવાબ: ક્યાંતો તારણ ૧ અથવા ૨ સાચું છે (Either-Or Case).

૪. પ્રેક્ટિસ MCQs (૧૦ અગત્યના પ્રશ્નો)

Q1. વિધાન: બધા મોબાઈલ લેપટોપ છે. બધા લેપટોપ ગેજેટ્સ છે. તારણ: બધા મોબાઈલ ગેજેટ્સ છે.

A) સાચું

B) ખોટું

C) સંભાવના છે

D) ડેટા અધૂરો છે

સાચો જવાબ: A) સાચું

Q2. વિધાન: કોઈ સફરજન કેળું નથી. કોઈ કેળું કેરી નથી. તારણ: સફરજન કેરી હોઈ શકે?

A) હા (શક્યતા છે)

B) ના (ચોક્કસ નથી)

C) કહી ન શકાય

D) A અને C બંને

સાચો જવાબ: D) A અને C બંને (ચોક્કસ સંબંધ નથી, પણ શક્યતા હોઈ શકે)

Q3. વિધાન: બધા વાઘ સિંહ છે. કોઈ સિંહ પ્રાણી નથી. તારણ: કોઈ વાઘ પ્રાણી નથી.

A) સાચું

B) ખોટું

C) અમુક સાચું

D) માહિતી અધૂરી છે

સાચો જવાબ: A) સાચું (જો બહારનું વર્તુળ જ સંબંધિત ન હોય તો અંદરનું પણ ન હોય)

Q4. ન્યાયના દાખલામાં 'અમુક' (Some) શબ્દ શું દર્શાવે છે?

A) ઓછામાં ઓછું એક સામાન્ય

B) બધું જ સામાન્ય

C) કંઈ જ સામાન્ય નથી

D) માત્ર અડધું જ સામાન્ય

સાચો જવાબ: A) ઓછામાં ઓછું એક સામાન્ય (At least one common)

Q5. વિધાન: અમુક ટેબલ ખુરશી છે. અમુક ખુરશી સોફા છે. તારણ: બધા સોફા ટેબલ છે.

A) સાચું

B) ખોટું

C) અમુક સોફા ટેબલ છે

D) કહી ન શકાય

સાચો જવાબ: B) ખોટું

Q6. જો વિધાન 'કોઈ A, B નથી' હોય, તો વેન આકૃતિમાં તેમની વચ્ચે શું હશે?

A) છેદન

B) ખાલી જગ્યા (Cross)

C) એકમાં એક

D) ડાર્ક લાઈન

સાચો જવાબ: B) ખાલી જગ્યા (કોઈ જ જોડાણ નહીં)

Q7. વિધાન: બધા પુસ્તકો પેન છે. અમુક પેન પેન્સિલ છે. તારણ: અમુક પુસ્તકો પેન્સિલ છે.

A) સાચું

B) ખોટું

C) સંભાવના છે

D) સાચું હોઈ શકે

સાચો જવાબ: B) ખોટું (પેન્સિલ માત્ર પેન સાથે જોડાયેલ છે, પુસ્તક સાથે નહીં)

Q8. 'Either-Or' શરત ક્યારે લાગુ પડે?

A) બંને તારણ ખોટા હોય

B) એક પોઝિટિવ અને એક નેગેટિવ હોય

C) બંનેમાં તત્વો સમાન હોય

D) ઉપરના તમામ

સાચો જવાબ: D) ઉપરના તમામ

Q9. વિધાન: અમુક ડોક્ટરો ગાયક છે. બધા ગાયકો શિક્ષિત છે. તારણ: અમુક ડોક્ટરો શિક્ષિત છે.

A) સાચું

B) ખોટું

C) સંભાવના છે

D) કહી ન શકાય

સાચો જવાબ: A) સાચું

Q10. "બધા ભારતીયો મહેનતુ છે." - આ વિધાનની વિરુદ્ધ કયું વિધાન છે?

A) અમુક ભારતીયો મહેનતુ નથી

B) કોઈ ભારતીય મહેનતુ નથી

C) બધા આળસુ છે

D) કહી ન શકાય

સાચો જવાબ: A) અમુક ભારતીયો મહેનતુ નથી

Reasoning Master Series | Syllogism Chapter Guide | © 2025