Double Fortified Salt (DFS)

Double Fortified Salt (DFS)

ડબલ ફોર્ટિફાઇડ સોલ્ટ (DFS)

Public Health & Nutrition | અલ્પપોષણ સામેની લડાઈ

૧. જરૂરિયાત અને મહત્વ

ભારતમાં અડધાથી વધુ મહિલાઓ અને બાળકો એનિમિયા (Anemia) થી પીડાય છે. મીઠું એ દરેક વ્યક્તિના ખોરાકનો અનિવાર્ય ભાગ હોવાથી, પોષક તત્ત્વો પહોંચાડવા માટે તે શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે.

• આયોડિન: બૌદ્ધિક ક્ષમતા વધારે છે અને ગોઇટર (Goitre) રોગ અટકાવે છે.
• આયર્ન: લોહીમાં હિમોગ્લોબિન વધારે છે અને થાક તથા એનિમિયા દૂર કરે છે.

૨. ટેકનોલોજી અને ઉત્પાદન

આયર્ન અને આયોડિનને એકસાથે મીઠામાં ભેળવવા એ એક તકનીકી પડકાર છે કારણ કે તેઓ એકબીજા સાથે પ્રક્રિયા કરી શકે છે.

Micro-encapsulation: આ ટેકનોલોજીમાં આયર્નના કણોને એક સુરક્ષિત પડ (Coating) થી ઢાંકવામાં આવે છે, જેથી તે આયોડિન સાથે પ્રક્રિયા ન કરે અને મીઠાનો રંગ કે સ્વાદ બદલાય નહીં.

૩. ફાયદાઓ

• કિંમત: રાસાયણિક પૂરવણીઓ (Supplements) કરતા ઘણું સસ્તું છે.
• વ્યાપ: દેશના અંતરિયાળ વિસ્તારો સુધી પહોંચાડવું સરળ છે.
• સ્વીકાર્યતા: સ્વાદ કે ગંધમાં ફેરફાર થતો નથી.

૪. ગવર્નન્સ અને અમલીકરણ (Mains Point)

ભારત સરકાર FSSAI ના '+F' લોગો દ્વારા ફોર્ટિફાઇડ ખોરાકને પ્રોત્સાહન આપે છે.

• PDS યોજના: રેશન કાર્ડ દ્વારા અનેક રાજ્યોમાં DFS વિતરણ.
• મિડ-ડે મિલ: શાળાઓમાં DFS નો ઉપયોગ ફરજિયાત.
• પોષણ અભિયાન: એનિમિયા મુક્ત ભારતનો લક્ષ્યાંક.

© 2026 GPSC Study Series | Immy's Academy