ઈલા આરબ મહેતાનું નિધન - Ila Arab Mehta

Gujarati Literature Update 🕯️

ગુજરાતી સાહિત્યના સત્વશીલ સર્જક ઈલા આરબ મહેતાનું નિધન
ગુજરાતી સાહિત્યજગત માટે એક યુગનો અંત

મુંબઈ ખાતે ૮૮ વર્ષની વયે અવસાન | સ્ત્રી સંવેદના અને સામાજિક વિષમતાઓના સશક્ત આલેખક

૧. શ્રદ્ધાંજલિ અને પ્રારંભિક પરિચય

ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા નવલકથાકાર અને વાર્તાકાર ઈલા આરબ મહેતાનું ૭ ઑક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ ૮૮ વર્ષની વયે મુંબઈમાં નિધન થયું છે. તેમના નિધનથી ગુજરાતી સાહિત્યજગતમાં શોકની લાગણી પ્રસરી છે. તેમણે પોતાની મૌલિક નવલકથાઓ અને વાર્તાઓ દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્યમાં આગવું સ્થાન બનાવ્યું હતું.

📌 વિશિષ્ટ ઓળખ: ઈલા આરબ મહેતા માત્ર પ્રસિદ્ધ નવલકથાકાર જ નહોતાં, પરંતુ ગુજરાતી સાહિત્યમાં નારી સંવેદના, સ્ત્રી-પુરુષ સંબંધો અને સામાજિક વિષમતાઓને અસરકારક રીતે રજૂ કરનાર સત્વશીલ લેખિકા તરીકે પણ તેમનું વિશિષ્ટ સ્થાન રહ્યું છે.

૨. પરિચય, પરિવાર અને કૌટુંબિક વારસો

ઈલા આરબ મહેતાનો જન્મ ૧૬ જૂન, ૧૯૩૮ના રોજ મુંબઈ ખાતે થયો હતો. તેમનું મૂળ વતન જામનગર હતું. તેઓ પ્રસિદ્ધ ગુજરાતી નવલકથાકાર ગુણવંતરાય આચાર્યના પુત્રી અને જાણીતા સર્જક વર્ષા અડાલજાના મોટા બહેન હતા.

🎓 શિક્ષણ:
• ૧૯૫૮: ગુજરાતી વિષય સાથે B.A.
• ૧૯૬૦: ગુજરાતી વિષયમાં M.A.

🏫 અધ્યાપન કાર્ય:
• ૧૯૬૦-૧૯૬૭: રૂઇયા કૉલેજ, મુંબઈ
• ત્યારબાદ સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજ, મુંબઈમાં નિવૃત્તિ સુધી સેવાઓ.

👨‍👩‍👧‍👧 સાહિત્યિક પરિવાર: પિતા ગુણવંતરાય આચાર્ય પાસેથી મળેલી લેખનપ્રેરણાને ઈલા આરબ મહેતા અને તેમના નાની બહેન વર્ષા અડાલજા—બંનેએ આગળ ધપાવી ગુજરાતી સાહિત્યને સમૃદ્ધ બનાવ્યું.

૩. સાહિત્ય સર્જન અને મુખ્ય કૃતિઓ

ઈલા આરબ મહેતાએ લગભગ ૨૦ જેટલી નવલકથાઓ અને નવલિકાસંગ્રહો દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્યને સમૃદ્ધ બનાવ્યું.

📖 જાણીતી નવલકથાઓ:

• ત્રિકોણની ત્રણ રેખાઓ (૧૯૬૬)

• થીજેલો આકાર (૧૯૭૦)

• રાધા (૧૯૭૨)

• એક હતા દીવાનબહાદુર (૧૯૭૬)

• આવતી કાલનો સૂરજ (૧૯૭૯)

• અને મૃત્યુ / બત્રીસ પૂતળીની વેદના (૧૯૮૨)

• દરિયાનો માણસ (૧૯૮૫)

• વસંત છલકે (૧૯૮૭) / પરપોટાની પાંખ (૧૯૮૮)

• પાંચ પગલાં પૃથ્વી પર (૧૯૯૫) / વાડ (૨૦૦૯)

📕 વાર્તાસંગ્રહો:

• એક સિગારેટ, એક ધૂપસળી (૧૯૮૧) — ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કૃત
• વિયેના વુડ્ઝ (૧૯૮૯) — ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કૃત

૪. પુરસ્કાર અને સન્માન (Awards & Recognition)

કૃતિ / ક્ષેત્ર	પ્રાપ્ત થયેલ એવોર્ડ / સન્માન
‘રાધા’ (૧૯૭૨)	ગુજરાત રાજ્ય સરકાર પુરસ્કાર
‘પરપોટાની પાંખ’ (૧૯૮૮)	ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પુરસ્કાર
‘બત્રીસ પૂતળીની વેદના’	દર્શક એવોર્ડ (૨૦૧૮)
વાર્તાસંગ્રહો (બે કૃતિઓ)	ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર

📝 પરીક્ષાલક્ષી માહિતી — એક નજરમાં (Exam Summary Sheet)

મુદ્દો	વિગત / માહિતી
નામ	ઈલા આરબ મહેતા
જન્મ / જન્મસ્થળ	૧૬ જૂન, ૧૯૩૮ | મુંબઈ (વતન: જામનગર)
પિતા / બહેન	ગુણવંતરાય આચાર્ય (પિતા) | વર્ષા અડાલજા (બહેન)
શિક્ષણ & વ્યવસાય	M.A. (ગુજરાતી) | અધ્યાપક (સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજ, મુંબઈ)
પ્રથમ જાણીતી મૌલિક કૃતિ	ત્રિકોણની ત્રણ રેખાઓ (૧૯૬૬)
નોંધપાત્ર નારીકેન્દ્રી નવલકથા	બત્રીસ પૂતળીની વેદના (દર્શક એવોર્ડ - ૨૦૧૮)
જાણીતા વાર્તાસંગ્રહ	એક સિગારેટ, એક ધૂપસળી / વિયેના વુડ્ઝ
મુખ્ય વિષયવસ્તુ	નારી સંવેદના, માનવીય સંબંધો, સામાજિક વિષમતાઓ
અવસાન / સ્થળ / વય	૭ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ | મુંબઈ | ૮૮ વર્ષ

⚡ ૧૫ અતિ મહત્વપૂર્ણ વન-લાઈનર્સ (Quick Revision Points)

૧. ઈલા આરબ મહેતા ➔ જાણીતા ગુજરાતી નવલકથાકાર અને વાર્તાકાર.

૨. જન્મસ્થળ ➔ મુંબઈ (૧૬ જૂન, ૧૯૩૮).

૩. મૂળ વતન ➔ જામનગર.

૪. સાહિત્યિક પિતા ➔ ગુણવંતરાય આચાર્ય.

૫. સર્જક બહેન ➔ વર્ષા અડાલજા.

૬. પ્રથમ જાણીતી કૃતિ ➔ 'ત્રિકોણની ત્રણ રેખાઓ' (૧૯૬૬).

૭. 'રાધા' (૧૯૭૨) ➔ ગુજરાત રાજ્ય સરકાર દ્વારા પુરસ્કૃત.

૮. 'પરપોટાની પાંખ' (૧૯૮૮) ➔ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પુરસ્કૃત.

૯. 'બત્રીસ પૂતળીની વેદના' ➔ દર્શક એવોર્ડ (૨૦૧૮) પ્રાપ્ત કૃતિ.

૧૦. વાર્તાસંગ્રહ ૧ ➔ 'એક સિગારેટ, એક ધૂપસળી' (૧૯૮૧).

૧૧. વાર્તાસંગ્રહ ૨ ➔ 'વિયેના વુડ્ઝ' (૧૯૮૯).

૧૨. મુખ્ય કૉલેજ ➔ સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજ, મુંબઈ (અધ્યાપક).

૧૩. કેન્દ્રવર્તી વિષય ➔ સ્ત્રી જીવન અને નારી સંવેદના.

૧૪. નિધન તારીખ ➔ ૭ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬.

૧૫. નિધન સ્થળ & વય ➔ મુંબઈ (૮૮ વર્ષ).

📚 ઇમ્મીઝ એકેડમી (Immy's Academy): GPSC, Dy.SO, STI, CCE અને અન્ય તમામ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ઉત્કૃષ્ટ સ્ટડી મટીરીયલ અને કરંટ અફેર્સ માટે અમારી સાથે જોડાયેલા રહો!