Green Maritime Initiative in India-Canada Collaboration

🚢

ભારત-કેનેડા સહયોગથી ગ્રીન મેરીટાઇમ પહેલ

કરાર અને પ્રોજેક્ટ

• કરાર: કેન્દ્ર સરકાર અને ગોવા સ્થિત એક ખાનગી મરીન કંપની વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કરાર કરવામાં આવ્યો છે. • પ્રોજેક્ટનું નામ: આ કરાર “ભારત-કેનેડા સહયોગી ઔદ્યોગિક સંશોધન અને વિકાસ કાર્યક્રમ” હેઠળ “VACE દ્વારા સ્માર્ટ સી પ્રોજેક્ટ” (Smart Sea Project by VACE) માટે કરવામાં આવ્યો છે.

ઉદ્દેશ્ય

• ઉદ્દેશ્ય: :વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ 20 મુસાફરોની ક્ષમતા વાળી ઇલેક્ટ્રિક બોટ વિકસાવવાનો અને તેનું પ્રદર્શન કરવાનો

લાભ અને પર્યાવરણીય અસર

• આ પહેલ ભારતના પર્યાવરણને અનુકૂળ જળમાર્ગો (Eco-friendly Waterways) ના લક્ષ્યમાં મહત્વનો ફાળો આપશે. • તે અશ્મિભૂત ઇંધણ (ડીઝલ / પેટ્રોલ) પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે અને ટકાઉ પ્રવાસન (Sustainable Tourism) ને પ્રોત્સાહન આપશે.

સહયોગી સંસ્થાઓ

• સહયોગી સંસ્થાઓ: આ પ્રોજેક્ટ ભારત સરકારના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST), કેનેડાની નેશનલ રિસર્ચ કાઉન્સિલ (NRC) અને ગ્લોબલ અફેર્સ કેનેડાની સંયુક્ત પહેલ છે. • ખાનગી ભાગીદાર: ભારત તરફથી ખાનગી ભાગીદાર કંપની “વિજય મરીન સર્વિસીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ” છે.

GPSC પરીક્ષા માટે વિશેષ – હરિત નૌકા પહેલ

• ભારત સરકારના પોર્ટ્સ, શિપિંગ અને વોટરવેઝ મંત્રાલયે “હરિત નૌકા” માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. • લક્ષ્ય: આગામી દાયકામાં ઇનલેન્ડ વોટરવેઝ પર ચાલતી 50% બોટને ગ્રીન એનર્જી આધારિત બનાવવી. • હાઇડ્રોજન જહાજ: ભારતે તેનું પ્રથમ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ જહાજ કોચી (Cochin Shipyard) ખાતે બનાવ્યું છે.

મેરીટાઇમ અમૃતકાળ વિઝન 2047

• સરકાર દ્વારા ભારતના દરિયાઈ ક્ષેત્રના વિકાસ માટે આ વિઝન લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે. • તેમાં પોર્ટનું આધુનિકીકરણ, ગ્રીન શિપિંગ અને બ્લુ ઇકોનોમી (Blue Economy) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

ગુજરાત – ભારતનું મેરીટાઇમ હબ

• ગુજરાત ભારતનો સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો (1600 કિમી) ધરાવે છે. • Ro-Pax ફેરી: ઘોઘા (ભાવનગર) – હજીરા (સુરત) વચ્ચે ચાલતી રો-પેક્સ ફેરી ભવિષ્યમાં હાઈબ્રિડ / ઇલેક્ટ્રિક બની શકે છે. • શિવરાજપુર બીચ: દ્વારકા નજીક આવેલો ‘બ્લુ ફ્લેગ’ બીચ, જ્યાં ઇલેક્ટ્રિક બોટ પ્રવાસન માટે ઉપયોગી બની શકે છે. • અલંગ શિપ બ્રેકિંગ યાર્ડ: ભાવનગર નજીક આવેલું એશિયાનું સૌથી મોટું શિપ બ્રેકિંગ કેન્દ્ર, જ્યાં હવે ‘હોંગકોંગ કન્વેન્શન’ મુજબ ગ્રીન રિસાયક્લિંગ પર ભાર છે.

ભારત-કેનેડા સંબંધો

• રાજદ્વારી તણાવ હોવા છતાં, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ ચાલુ છે. • આ સહયોગને “Science Diplomacy” નું ઉત્તમ ઉદાહરણ કહી શકાય છે.

લિથિયમ-આયન બેટરી (Science & Tech)

• ઇલેક્ટ્રિક બોટમાં મુખ્યત્વે લિથિયમ-આયન (Li-ion) બેટરીનો ઉપયોગ થાય છે. • લિથિયમ ‘વ્હાઇટ ગોલ્ડ’ તરીકે ઓળખાય છે. • તાજેતરમાં જમ્મુ-કાશ્મીર અને કર્ણાટકમાં લિથિયમના ભંડાર મળ્યા છે, જે ભારતને બેટરી ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભર બનાવશે.