Gujarat TAT Secondary Mains Exam Gujarati Paper Solution Dated 20-09-2026

GPSC / GSSSB Main Exam Model Answers

📝 પેપર-૧: ગુજરાતી (ભાષા સજ્જતા) - સંપૂર્ણ સોલ્યુશન અને સમજૂતી

તમામ વિભાગો, આદર્શ ઉત્તરો (Model Answers) અને વિગતવાર વ્યાકરણ સમજૂતી

પ્રશ્ન ૧: નિબંધ લેખન (કોઈપણ બે - ૨૦૦ શબ્દોમાં) [ગુણ: ૨૦]

(મુખ્ય પરીક્ષાના નિબંધ માટેનું માળખું અને નમૂનારૂપ રૂપરેખા)

૧.૧ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના યુગમાં માનવવિદ્યાનું ભવિષ્ય

આદર્શ ઉત્તર રૂપરેખા:

• પ્રસ્તાવના: કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) નો ઝડપી વિકાસ અને માનવ જીવનના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં તેનો પ્રવેશ.
• માનવવિદ્યા (Humanities) નું મહત્ત્વ: તર્ક, સંવેદના, નૈતિકતા, સાહિત્ય, દર્શનશાસ્ત્ર અને કળાનો સમન્વય.
• AI અને માનવવિદ્યાનો સંઘર્ષ કે પૂરકતા?: AI માહિતી પ્રક્રિયા (data processing) કરી શકે છે પરંતુ સંવેદના, કરુણા કે રચનાત્મકતા (creativity) નો વિકલ્પ બની શકતું નથી.
• ભવિષ્યનો માર્ગ: ટેકનોલોજી અને માનવીય મૂલ્યોનો સમન્વય. માનવવિદ્યા જ AI ના ઉપયોગ માટે નૈતિક સીમાઓ નક્કી કરશે.
• ઉપસંહાર: કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ગમે તેટલી આગળ વધે, માનવ હૃદય અને લાગણીઓની સમજ માટે માનવવિદ્યા હંમેશાં સાર્વકાલીન રહેશે.

૧.૨ રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ: ૨૦૨૦ ની દૃષ્ટિએ કેળવણી

આદર્શ ઉત્તર રૂપરેખા:

• પ્રસ્તાવના: ૨૧મી સદીના ભારતમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવતી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020).
• મુખ્ય લક્ષણો: ગોખણપટ્ટીમાંથી મુક્તિ, માતૃભાષામાં પ્રાથમિક શિક્ષણ, કૌશલ્ય આધારિત શિક્ષણ (Vocational Education) અને 5+3+3+4 માળખું.
• સર્વાંગી વિકાસ: વિજ્ઞાન, વાણિજ્ય અને કળા વચ્ચેની સરહદો નરમ બનાવીને સર્વગ્રાહી (Holistic) વિકાસ પર ભાર.
• શિક્ષકની ભૂમિકા અને ટેકનોલોજી: શિક્ષકની નવી ભૂમિકા અને આધુનિક ટેકનોલોજીનો સમન્વય.
• ઉપસંહાર: NEP 2020 ભારતીય સંસ્કાર અને વૈશ્વિક જ્ઞાનનો સુંદર સમન્વય સાધી "આત્મનિર્ભર ભારત" ની રચના કરશે.

૧.૩ વૈજ્ઞાનિક વલણ: સંકલ્પના અને વિકાસ

આદર્શ ઉત્તર રૂપરેખા:

• પ્રસ્તાવના: વૈજ્ઞાનિક વલણ એટલે કેવળ વિજ્ઞાનનો અભ્યાસ નહીં પરંતુ કાર્ય-કારણ સંબંધ, તર્ક અને પ્રયોગશિલતા આધારિત વિચારસરણી.
• સંકલ્પના: અંધશ્રદ્ધા, કુરિવાજો અને રૂઢિચુસ્તતાથી મુક્ત થઈને પ્રશ્નો પૂછવાની અને સત્યને સ્વીકારવાની વૃત્તિ.
• વિકાસના ઉપાયો: શિક્ષણમાં પ્રયોગાત્મક અભિગમ, બાળપણથી જ જિજ્ઞાસાવૃત્તિને પ્રોત્સાહન અને મીડિયા/સમાજની જવાબદારી.
• ઉપસંહાર: વૈજ્ઞાનિક વલણ એ રાષ્ટ્રની પ્રગતિનો મૂળ આધાર સ્તંભ છે.

પ્રશ્ન ૨: સંક્ષેપીકરણ [ગુણ: ૨૦]

૨.૧ ગદ્યખંડનું સંક્ષેપીકરણ

યોગ્ય શીર્ષક: શિક્ષક, પ્રેમ અને સમાજનો પુનરુદ્ધાર (અથવા: શિક્ષકની સાર્થકતા)

સંક્ષેપ (આશરે ૧/૩ ભાગમાં):
પ્રેમ નવું નિર્માણ કરવાનો આધાર છે. તેથી શિક્ષકનું કર્તવ્યક્ષેત્ર શાળા સુધારણા અને માતૃવત્ વાત્સલ્યથી આખી માનવજાતનું રક્ષણ કરવાનું હોવું જોઈએ. શિક્ષણ એટલું પાવનકારી છે કે તે સમાજના રોગો અને અધઃપતન દૂર કરે છે. આજના સમાજજીવનને જોતાં કેળવણીમાં નવીન પ્રાણ પૂરવાની જરૂર છે, અને શિક્ષકે આ મહાન ધર્મ પ્રેમ દ્વારા સિદ્ધ કરવાનો છે.

---

૨.૨ ગદ્યખંડનું સંક્ષેપીકરણ

યોગ્ય શીર્ષક: સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિનો સંબંધ

સંક્ષેપ (આશરે ૧/૩ ભાગમાં):
સાહિત્ય સમાજની સંસ્કૃતિનો આધાર છે. વિચારસરણી સંસ્કારી અને અસંસ્કારી વચ્ચેનો ભેદ પાડે છે. સાહિત્યનું ભૌતિક સ્વરૂપ ભાષા અને શૈલી છે, પરંતુ જ્યારે લેખક કલ્પના અને સંવેદનાથી પ્રકૃતિ તથા સમાજને વ્યક્ત કરે છે ત્યારે સંસ્કૃતિનું સર્જન થાય છે. નવી રચનાઓ જાહેર સ્વીકૃતિ પામી લોકસ્મૃતિમાં સ્થાન મેળવે ત્યારે સંસ્કૃતિ રચાય છે.

પ્રશ્ન ૩: પત્રલેખન (આશરે ૧૦૦ શબ્દોમાં) [ગુણ: ૨૦]

૩.૧ ઉત્તરોત્તર ઘડતર માટે પુસ્તકોની ભલામણ કરતો પત્ર

અ.બ.ક.
૧૨, શિક્ષક નિવાસ,
અમદાવાદ.
તારીખ: ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬

પ્રિય વિદ્યાર્થી [નામ],
શુભ આશિષ.

તારા સર્વાંગી વિકાસ અને જીવન ઘડતર માટે હું તને બે ઉત્કૃષ્ટ પુસ્તકો વાંચવાની ખાસ ભલામણ કરું છું:

1. 'સત્યના પ્રયોગો' (મહાત્મા ગાંધી): આ પુસ્તક તને ઈમાનદારી, આત્મનિરીક્ષણ અને સત્યના માર્ગે ચાલવાની પ્રેરણા આપશે.
2. 'માણસાઈના દીવા' (ઝવેરચંદ મેઘાણી): આ પુસ્તક દ્વારા તારામાં સંવેદનશીલતા, પરોપકાર અને સમાજસેવાની ભાવના દ્રઢ બનશે.

આ બંને પુસ્તકો તારા વ્યક્તિત્વને નવો વળાંક આપશે. વાંચ્યા પછી તારા વિચારો ચોક્કસ જણાવજે.

તારો શુભેચ્છક શિક્ષક,
[અ.બ.ક.]

૩.૨ શાળાના શિક્ષકોને પુત્ર/પુત્રીની સર્વાંગી પ્રગતિ અંગે પત્ર

અ.બ.ક.
૪૫, શાંતિ નિકેતન સોસાયટી,
રાજકોટ.
તારીખ: ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬

પ્રતિ,
આદરણીય વર્ગશિક્ષક શ્રી તથા વિષય શિક્ષકશ્રીઓ,
સરસ્વતી વિદ્યામંદિર, રાજકોટ.

વિષય: ધોરણ-૯ માં પ્રવેશ મેળવેલ મારા પુત્ર/પુત્રીની સર્વાંગી પ્રગતિ અંગે અપેક્ષા બાબત.

આદરણીય મહોદય,

મારો પુત્ર/પુત્રી [નામ] આપણી પ્રતિષ્ઠિત શાળામાં ધોરણ-૯ માં પ્રવેશ મેળવી ચૂક્યો/ચૂકી છે. માધ્યમિક શિક્ષણનું આ વર્ષ તેના ભવિષ્ય માટે અત્યંત મહત્વનું છે.

વાલી તરીકે મારી અપેક્ષા છે કે આપ અભ્યાસની સાથે સાથે તેના માનસિક વિકાસ, રમત-ગમત અને વક્તૃત્વ જેવી સહ-અભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓમાં પણ યોગ્ય માર્ગદર્શન આપશો. તેની નબળાઈઓ ઓળખીને તેને સુધારવામાં મદદરૂપ બનશો તેવી નમ્ર વિનંતી છે. હું પણ વાલી તરીકે આપને સંપૂર્ણ સહયોગ આપીશ.

આપનો વિશ્વાસુ વાલી,
[અ.બ.ક.]

પ્રશ્ન ૪: ચર્ચાપત્ર (૧૫૦ શબ્દોમાં) [ગુણ: ૨૦]

૪.૧ સોશિયલ મીડિયામાં અફવાઓ અંગે ચર્ચાપત્ર

તારીખ: ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬

પ્રતિ,
તંત્રીશ્રી,
'દિવ્ય ભાસ્કર', અમદાવાદ.

વિષય: સોશિયલ મીડિયામાં પ્રસરતી અફવાઓ અંગેનું ચર્ચાપત્ર પ્રકાશિત કરવા બાબત.

સાહેબશ્રી,
આપના લોકપ્રિય દૈનિક વર્તમાનપત્રના 'જનમત / વાચકોની કલમે' વિભાગમાં નીચે મુજબનું ચર્ચાપત્ર પ્રકાશિત કરી આભારી કરશો.

આપનો વિશ્વાસુ,
અ.બ.ક. (સમાજશાસ્ત્રી)

---

સોશિયલ મીડિયા અને અફવાઓ: સમાજ માટે ચેતવણીરૂપ ઘંટડી

આજના આધુનિક યુગમાં સોશિયલ મીડિયા માહિતી આદાન-પ્રદાનનું સશક્ત માધ્યમ બન્યું છે, પરંતુ તેની સાથે ડિજિટલ અફવાઓનું દૂષણ પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. ફેક ન્યૂઝ અને અફવાઓ ક્ષણવારમાં વાયરલ થઈને સામાજિક શાંતિ, કોમી સૌહાર્દ અને વ્યક્તિગત સુરક્ષા સામે ભય ઊભો કરે છે.

સમાજશાસ્ત્રીય દૃષ્ટિએ, કોઈપણ ચકાસણી વગર માહિતી આગળ મોકલવાની વૃત્તિ સમાજમાં અવિશ્વાસ અને ભયનું વાતાવરણ સર્જે છે. નાગરિકોએ કોઈપણ મેસેજ ફોરવર્ડ કરતાં પહેલાં તેની સત્યતા તપાસવી જોઈએ. સરકારે પણ સાયબર ક્રાઈમ કાયદાઓ કડક બનાવી જાગૃતિ ઝુંબેશ ચલાવવી જોઈએ.

– અ.બ.ક. (સમાજશાસ્ત્રી)

૪.૨ પરીક્ષાનું દબાણ, વાલીઓની અપેક્ષાઓ અને ડિપ્રેશન નિવારણ

તારીખ: ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬

પ્રતિ,
તંત્રીશ્રી,
'ગુજરાત સમાચાર', અમદાવાદ.

વિષય: સ્પર્ધાત્મક યુગમાં વિદ્યાર્થીઓનો તણાવ અને ડિપ્રેશન નિવારણ અંગે.

સાહેબશ્રી,
પ્રજાજોગ જાગૃતિ અર્થે નીચે આપેલ ચર્ચાપત્ર આપના વર્તમાનપત્રમાં પ્રગટ કરવા વિનંતી.

આપનો વિશ્વાસુ,
અ.બ.ક.

---

સ્પર્ધાનો યુગ, વાલીઓની અપેક્ષાઓ અને બાળપણનો ગૂંગળામણ

વર્તમાન સ્પર્ધાત્મક યુગમાં પરીક્ષાના પરિણામો વિદ્યાર્થીઓ માટે સફળતાનો એકમાત્ર માપદંડ બની ગયા છે. વાલીઓની ઊંચી અને અવાસ્તવિક અપેક્ષાઓને કારણે વિદ્યાર્થીઓ ભારે માનસિક તણાવ અને ડિપ્રેશનનો ભોગ બની રહ્યા છે, જે ક્યારેક આત્મહત્યા જેવા કૌટુંબિક દૂષણમાં પરિણમે છે.

આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે વાલીઓએ બાળકોની સરખામણી અન્ય સાથે કરવાનું બંધ કરવું જોઈએ. પરિણામ કરતાં પ્રયત્ન અને બાળકના રસ-રૂચિને મહત્વ આપવું જરૂરી છે. શાળાઓમાં કાઉન્સેલિંગ સેશન્સ યોજવા જોઈએ. યાદ રાખીએ, એક પરીક્ષાનું પરિણામ એ સમગ્ર જીવનનું પરિણામ નથી.

– અ.બ.ક.

પ્રશ્ન ૫: વ્યાકરણ [ગુણ: ૨૦]

૫.૧ રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ આપી વાક્યમાં પ્રયોગ કરો.

(૧) ભારે હૃદયે

• અર્થ: દુઃખી મનથી / અત્યંત વિદાય કે શોકની લાગણી સાથે.
• વાક્ય પ્રયોગ: દીકરીની વિદાય વખતે પિતાએ ભારે હૃદયે તેને આશીર્વાદ આપ્યા.
• સ્પષ્ટતા: મનની અંદર અતિશય દુઃખ કે કળતર હોય ત્યારે આ રૂઢિપ્રયોગ વપરાય છે.

(૨) ગોઠી જવું

• અર્થ: અનુકૂળ આવી જવું / સેટ થઈ જવું / ગમી જવું.
• વાક્ય પ્રયોગ: નવા શહેરમાં બદલી થયા પછી શરૂઆતમાં તકલીફ પડી, પણ હવે અંકિતને ત્યાં ગોઠી ગયું છે.
• સ્પષ્ટતા: કોઈ વાતાવરણ કે સ્થળ સાથે પૂર્વ અનુકૂલન સાધી લેવું તેને 'ગોઠી જવું' કહેવાય.

૫.૨ કહેવતોના અર્થ આપો.

(૧) બાંધી મૂઠી લાખની

• અર્થ: જ્યાં સુધી રહસ્ય કે ગુપ્ત વાત છૂપી રહે ત્યાં સુધી જ ઈજ્જત કે આબરૂ જળવાઈ રહે છે / એકતામાં જ શક્તિ છે.
• સ્પષ્ટતા: ઘરની કે પોતાની નબળાઈ બહાર ન જાય ત્યાં સુધી જ પ્રતિષ્ઠા જળવાય છે.

(૨) બોડીને તાં વળી કાંહકી કેવી !

• અર્થ: જેની પાસે અત્યંત ગરીબાઈ કે અભાવ હોય, તેને સાધનોની કે વધારાની વસ્તુઓની જરૂર હોતી નથી / અત્યંત દરિદ્રતા હોવી.
• સ્પષ્ટતા: 'બોડી' એટલે મુંડન કરેલું માથું. માથા પર વાળ જ ન હોય તો કાંસકી (કાંસકો) નકામો છે. આ કહેવત અત્યંત ગરીબ સ્થિતિ દર્શાવવા વપરાય છે.

૫.૩ સમાસ વિગ્રહ કરી પ્રકાર ઓળખાવો.

(૧) રાવણવધ

• વિગ્રહ: રાવણનો વધ
• સમાસનો પ્રકાર: તત્પુરુષ સમાસ (૬ઠ્ઠી / સંબંધ તત્પુરુષ)
• સ્પષ્ટતા: 'નો, ની, નું, ના' પ્રત્યય વડે વિગ્રહ થતો હોવાથી તે સંબંધ તત્પુરુષ સમાસ છે.

(૨) જ્ઞાનદીપ

• વિગ્રહ: જ્ઞાન રૂપી દીપ
• સમાસનો પ્રકાર: કર્મધારય સમાસ
• સ્પષ્ટતા: અહીં 'જ્ઞાન' અને 'દીપ' વચ્ચે ઉપમેય-ઉપમાન (રૂપક) નો સંબંધ છે.

૫.૪ છંદ ઓળખાવો.

(૧) વળાવી બા આવી, નિજ સકલ સંતાન ક્રમશ:

• છંદનો પ્રકાર: મંદાક્રાન્તા છંદ
• સ્પષ્ટતા: કુલ અક્ષર = ૧૭ | બંધારણ = મ-ભ-ન-ત-ત-ગા-ગા | યતિ = ૪ થા અને ૧૦ મા અક્ષરે આવે છે. (વળાવી બા [૪] / આવી, નિજ સકલ [૧૦])

(૨) દરિયાથી ડુંગર પર જાય, કેડી ત્યાં નાનકડી થાય; તરું વરો ત્યાં ઢોળે છાંય, ને ઠંડો વાયુ લહેરાય.

• છંદનો પ્રકાર: ચોપાઈ છંદ (માત્રામેળ છંદ)
• સ્પષ્ટતા: દરેક ચરણમાં ૧૫-૧૫ માત્રાઓ હોય છે અને અંતે ગુરુ-લઘુ / ચરણના અંતે પ્રાસ મળે છે (થાય - છાંય - લહેરાય).

૫.૫ અલંકાર ઓળખાવો.

(૧) લળી લળીને હેત કરતાં વાંસનાં ઝૂંડનાં ઝૂંડ

• અલંકારનો પ્રકાર: સજીવારોપણ અલંકાર (અને વર્ણાનુપ્રાસ/વર્ણસગાઈ)
• સ્પષ્ટતા: નિર્જીવ વાંસના ઝૂંડમાં માનવીય લાગણી (લળી લળીને 'હેત કરવું') નું આરોપણ કરેલું હોવાથી સજીવારોપણ અલંકાર બને છે.

(૨) ન્હોતી ખબર કે, જિંદગી, તું તો છે માત્ર ગણિત !

• અલંકારનો પ્રકાર: રૂપક અલંકાર
• સ્પષ્ટતા: અહીં 'જિંદગી' ને સીધેસીધું 'ગણિત' જ કહી દેવામાં આવ્યું છે. ઉપમેય (જિંદગી) અને ઉપમાન (ગણિત) ને એકરૂપ દર્શાવ્યા હોવાથી રૂપક અલંકાર બને છે.

૫.૬ શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો.

(૧) મલિન નથી તેવું ➔ અમલ / નિર્મલ / અવિલય

(૨) વ્યંગમાં કહેવું તે ➔ કટોક્તિ / મર્મવચન / વક્રોક્તિ

૫.૭ જોડણી શુદ્ધિ કરો.

(૧) વરીયાળિ ➔ સાચી જોડણી: વરિયાળી

સ્પષ્ટતા: ગુજરાતી જોડણીના નિયમ મુજબ રસ્વ 'િ' અને દીર્ઘ 'ી' નો સાચો પ્રયોગ થાય છે.

(૨) નિસત્વ ➔ સાચી જોડણી: નિઃસત્વ (અથવા નિસ્સત્ત્વ)

સ્પષ્ટતા: વિસર્ગ (ઃ) નો લોપ થતો નથી અથવા 'સ્સ' જોડાક્ષર બને છે.

૫.૮ વાક્યોની લેખનશુદ્ધિ અને ભાષાશુદ્ધિ તપાસી ફરીથી લખો.

(૧) શંકુતલાની સખીનું નામ પ્રિયવંદા હતું.

➔ શુદ્ધ વાક્ય: શકુંતલાની સખીનું નામ પ્રિયંવદા હતું.

સ્પષ્ટતા: 'શંકુતલા' ના બદલે 'શકુંતલા' અને 'પ્રિયવંદા' ની જગ્યાએ 'પ્રિયંવદા' શુદ્ધ ઉચ્ચાર અને લેખન રૂપ છે.

(૨) પેક ટીનમાં મળતું શુદ્ધ ગાયનું ઘી.

➔ શુદ્ધ વાક્ય: પેક ટીનમાં મળતું ગાયનું શુદ્ધ ઘી.

સ્પષ્ટતા: પદક્રમની ભૂલ છે. 'ગાય' શુદ્ધ ન હોય, પરંતુ 'ઘી' શુદ્ધ હોય. તેથી 'શુદ્ધ' વિશેષણ 'ઘી' ની આગળ આવવું જોઈએ.

૫.૯ સંધિ - જોડો અને છોડો.

(૧) કિમ્ + ચિત્ (સંધિ જોડો)

➔ જવાબ: કિંચિત્

સ્પષ્ટતા: મ્ + ચ્ = ં (અનુસ્વાર) બને છે.

(૨) નમસ્તે (સંધિ છોડો)

➔ જવાબ: નમઃ + તે

સ્પષ્ટતા: વિસર્ગ (ઃ) પછી 'ત' આવતા વિસર્ગનો 'સ્' થાય છે.

૫.૧૦ વાક્ય રચના

(૧) દાદા ઠંડા પાણીએ નહાય છે. (ભાવે વાક્યમાં રૂપાંતર કરો)

➔ ભાવે વાક્ય: દાદાથી ઠંડા પાણીએ નહાવાય છે.

સ્પષ્ટતા: કર્તા સાથે 'થી' પ્રત્યય લાગે છે અને ક્રિયાપદમાં 'આવાય' પ્રત્યય ઉમેરાય છે.

(૨) મમ્મીએ મારી પાસે છૂંદાનું તપેલું તડકામાં મૂકાવ્યું. (વાક્યનો પ્રકાર જણાવો)

➔ વાક્યનો પ્રકાર: પ્રેરક વાક્ય રચના

સ્પષ્ટતા: મૂળ કર્તા (મમ્મી) જાતે ક્રિયા કરવાને બદલે અન્ય (મારી પાસે) પાસે ક્રિયા કરાવડાવે છે, તેથી તે પ્રેરક વાક્ય છે.

📌 અભ્યાસ ટીપ: આ તમામ મુદ્દાઓ અને વ્યાકરણના નિયમો આવનારી GPSC, GSSSB અને અન્ય વર્ગ-૧/૨/૩ ની મુખ્ય પરીક્ષા (Mains Exam) માટે અત્યંત ઉપયોગી છે.

📚 ઇમ્મીઝ એકેડમી (Immy's Academy): સચોટ પરીક્ષાલક્ષી તૈયારી અને માર્ગદર્શન માટે જોડાયેલા રહો!