જમીનના પ્રકારો - GPSC Geography

ભારતમાં જમીનના મુખ્ય પ્રકારો

ICAR (Indian Council of Agricultural Research) મુજબનું વર્ગીકરણ

ભારતની વિવિધ આબોહવા અને ભૂસ્તરીય રચનાને કારણે જમીનમાં વિવિધતા જોવા મળે છે. મુખ્ય પ્રકારો નીચે મુજબ છે:

૧. કાંપની જમીન (Alluvial Soil)

ભારતના કુલ વિસ્તારના આશરે ૪૩% ભાગમાં ફેલાયેલી સૌથી વધુ ફળદ્રુપ જમીન.

આ જમીનને 'કપાસની જમીન' અથવા 'રેગુર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

રચના: બેસાલ્ટિક લાવાના ખડકોના ઘસારાથી બનેલી છે.
લાક્ષણિકતા: ભેજ સંગ્રહવાની અદભૂત ક્ષમતા. સુકાતા તેમાં મોટી તિરાડો પડે છે (સ્વ-ખેડાણની જમીન).
વિસ્તાર: ગુજરાત (ભરૂચ, સુરત), મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ મધ્યપ્રદેશ.
પાક: કપાસ, તમાકુ, મગફળી.

રંગ: આયર્ન ઓક્સાઈડની હાજરીને કારણે લાલ દેખાય છે, પાણી સાથે ભળતા પીળી દેખાય છે.
વિસ્તાર: દક્ષિણ ભારતનો ઉચ્ચપ્રદેશ, ઓડિશા, છત્તીસગઢ.
પાક: બાજરી, કઠોળ, મગફળી.

લેટિન શબ્દ 'Later' એટલે કે 'ઈંટ' પરથી આ નામ પડ્યું છે.

૫. પહાડી જમીન: હિમાલય અને પહાડી વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચા અને ફળો માટે અનુકૂળ.

૬. રણ પ્રકારની જમીન: રાજસ્થાન અને ઉત્તર ગુજરાતમાં. રેતાળ અને ઓછી ફળદ્રુપ.

૭. ક્ષારીય જમીન: વધુ પડતી સિંચાઈ કે દરિયાકિનારે ક્ષાર વધવાથી બને (Usar/Reh).

૮. દલદલ પ્રકારની (Peaty): ભારે વરસાદ અને વધુ ભેજવાળા વિસ્તારોમાં જૈવિક દ્રવ્યોના સંગ્રહથી બને.