કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે સર્વોચ્ચ અદાલત (ન્યાયાધીશોની સંખ્યા) સુધારા વિધેયક, 2026 ને મંજૂરી આપી

ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર | GPSC Study Notes

આ વિધેયકનો ઉદ્દેશ્ય સર્વોચ્ચ અદાલત (ન્યાયાધીશોની સંખ્યા) અધિનિયમ, 1956 માં સુધારો કરવાનો છે. આ વિધેયક પસાર થયા પછી, સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વર્તમાન 33 થી વધીને 37 (ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ/CJI સિવાય) થઈ જશે.

બંધારણીય અને કાનૂની પૃષ્ઠભૂમિ

• બંધારણના અનુચ્છેદ 124 હેઠળ ભારતમાં સર્વોચ્ચ અદાલતની સ્થાપનાની જોગવાઈ છે. સાથે જ, સંસદને સમયાંતરે ન્યાયાધીશોની સંખ્યા નક્કી કરવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી છે.
• સંસદે સર્વોચ્ચ અદાલત (ન્યાયાધીશોની સંખ્યા) અધિનિયમ, 1956 દ્વારા શરૂઆતમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યા 10 (CJI સિવાય) નક્કી કરી હતી.
• ત્યારબાદ 1977, 1986, 2008 અને 2019 માં સુધારાઓ દ્વારા સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યામાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો.

ન્યાયાધીશોની નિમણૂક પ્રક્રિયા (કોલેજિયમ પ્રણાલી)

• સુધારેલો કાયદો અમલમાં આવ્યા પછી, સર્વોચ્ચ અદાલત કોલેજિયમ નવા ન્યાયાધીશોની નિમણૂક માટે કેન્દ્ર સરકારને ભલામણ કરશે.
• ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI), કોલેજિયમના સભ્યો સાથે પરામર્શ કરીને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂકનો પ્રસ્તાવ શરૂ કરે છે.
• કોલેજિયમની ભલામણો કેન્દ્રીય કાયદા અને ન્યાય મંત્રીને મોકલવામાં આવે છે, જેઓ તેને વડાપ્રધાનને સોંપે છે.
• અંતે, વડાપ્રધાન ન્યાયાધીશોની ઔપચારિક નિમણૂક માટે રાષ્ટ્રપતિને સલાહ આપે છે.

ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવાનું મહત્વ અને જરૂરિયાત

વધારાના ન્યાયાધીશોની નિમણૂકથી કેસોના ઝડપી નિકાલમાં મદદ મળશે, સમયસર ન્યાય સુનિશ્ચિત થશે અને પેન્ડિંગ (બાકી) કેસોમાં ઘટાડો થશે.

વર્તમાન સ્થિતિ: હાલમાં સર્વોચ્ચ અદાલતમાં કુલ 92,926 કેસો પેન્ડિંગ છે.

© 2026 Immy's Academy | Judiciary & Constitutional Awareness Series