Active and Passive Voice in English Grammar (કર્તરી અને કર્મણિ પ્રયોગ) – Rules, Formula, Tenses and Examples

English Grammar • GPSC • GSSSB • CCE • SSC • Spoken English

Active and Passive Voice in English Grammar (કર્તરી અને કર્મણિ પ્રયોગ)

મૂળભૂત નિયમો, કાળ મુજબ વાક્ય રચના, અપવાદો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા લક્ષી સંપૂર્ણ વિશ્લેષણ

Active Voice (કર્તરી પ્રયોગ): જ્યારે વાક્યમાં કર્તા (Subject) ક્રિયાનો કરનાર હોય અને તેને મુખ્ય પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે ત્યારે તે વાક્ય Active Voice માં ગણાય છે.
ઉદાહરણ: રામ કેરી ખાય છે. (અહીં 'રામ' ક્રિયાનો કરનાર મુખ્ય છે)

Passive Voice (કર્મણિ પ્રયોગ): જ્યારે વાક્યમાં કર્મ (Object) ને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે અને ક્રિયા કોના દ્વારા થઈ તે ગૌણ હોય કે અજાણ હોય ત્યારે વાક્ય Passive Voice માં ગણાય છે.
ઉદાહરણ: કેરી રામ દ્વારા ખવાય છે. (અહીં 'કેરી' ને મુખ્ય પ્રાધાન્ય આપેલ છે)

🔑 સામાન્ય પરિવર્તનના નિયમો (General Transformation Rules)

• નિયમ ૧: Active Voice ના વાક્યનું Object (કર્મ) Passive Voice માં Subject (કર્તા) બને છે.
• નિયમ ૨: Active Voice ના વાક્યનો Subject (કર્તા) Passive Voice માં Object (કર્મ) ની જગ્યાએ જાય છે.
• નિયમ ૩: નવા બનેલા કર્મ પહેલાં સામાન્ય રીતે 'by' પ્રત્યય મુકાય છે.
• નિયમ ૪: કાળ મુજબ યોગ્ય 'to be' ના રૂપ સાથે હંમેશા ક્રિયાપદનું ભૂતકૃદંત (Past Participle - V3) વપરાય છે.
• નિયમ ૫: વાક્યનો મુખ્ય કાળ (Tense) ક્યારેય બદલાતો નથી.

🔄 સર્વનામમાં થતા ફેરફાર (Pronoun Changes)

Active (Subject)	Passive (Object)	Active (Subject)	Passive (Object)
I	me	He	him
We	us	She	her
You	you	They	them
It	it	Who (Value Add)	By whom

📚 વિવિધ કાળ મુજબ સૂત્રો અને ઉદાહરણો (Tense-wise Rules)

૧. Simple Present Tense (સાદો વર્તમાનકાળ)

Active: Subject + V1 (s/es) + Object
Passive: Object + is/am/are + V3 + by + Subject

• Active: She writes a letter.
• Passive: A letter is written by her.

૨. Present Continuous Tense (ચાલુ વર્તમાનકાળ)

Active: Subject + is/am/are + V-ing + Object
Passive: Object + is/am/are + being + V3 + by + Subject

• Active: He is reading a book.
• Passive: A book is being read by him.

૩. Present Perfect Tense (પૂર્ણ વર્તમાનકાળ)

Active: Subject + has/have + V3 + Object
Passive: Object + has/have + been + V3 + by + Subject

• Active: They have finished the work.
• Passive: The work has been finished by them.

૪. Simple Past Tense (સાદો ભૂતકાળ)

Active: Subject + V2 + Object
Passive: Object + was/were + V3 + by + Subject

• Active: She sang a song.
• Passive: A song was sung by her.

૫. Past Continuous Tense (ચાલુ ભૂતકાળ)

Active: Subject + was/were + V-ing + Object
Passive: Object + was/were + being + V3 + by + Subject

• Active: He was writing a letter.
• Passive: A letter was being written by him.

૬. Past Perfect Tense (પૂર્ણ ભૂતકાળ)

Active: Subject + had + V3 + Object
Passive: Object + had + been + V3 + by + Subject

• Active: They had completed the task.
• Passive: The task had been completed by them.

૭. Simple Future Tense (સાદો ભવિષ્યકાળ)

Active: Subject + will/shall + V1 + Object
Passive: Object + will/shall + be + V3 + by + Subject

• Active: She will buy a car.
• Passive: A car will be bought by her.

૮. Future Perfect Tense (પૂર્ણ ભવિષ્યકાળ)

Active: Subject + will/shall + have + V3 + Object
Passive: Object + will/shall + have + been + V3 + by + Subject

• Active: He will have finished the project.
• Passive: The project will have been finished by him.

૯. Modal Verbs (સહાયકારક ક્રિયાપદો - can, could, may, should, must વગેરે)

Active: Subject + Modal + V1 + Object
Passive: Object + Modal + be + V3 + by + Subject

• Active: You should respect your elders.
• Passive: Your elders should be respected by you.

📌 નોંધ: કાળચક્રના ૪ કાળનું સામાન્ય રીતે Passive Voice માં રૂપાંતર થતું નથી:
૧. Present Perfect Continuous Tense
૨. Past Perfect Continuous Tense
૩. Future Continuous Tense
૪. Future Perfect Continuous Tense

⭐ Value Added Data 1: આજ્ઞાર્થ અને પ્રશ્નાર્થ વાક્યોનું Passive Voice (Special Cases)

૧. આજ્ઞાર્થ વાક્યો (Imperative Sentences):

• આદેશ/હુકમ (Order): Let + Object + be + V3
➔ Active: Close the door. | Passive: Let the door be closed.
• સલાહ/સૂચન (Advice): Object + should be + V3
➔ Active: Help the poor. | Passive: The poor should be helped.
• વિનંતી (Request): You are requested to + V1...
➔ Active: Please sit down. | Passive: You are requested to sit down.

૨. પ્રશ્નાર્થ વાક્યો (Interrogative Sentences):

• 'Who' વાળા વાક્યો: 'Who' નું Passive કરતી વખતે શરૂઆતમાં 'By whom' લખાય છે.
➔ Active: Who broke the glass?
➔ Passive: By whom was the glass broken?

⭐ Value Added Data 2: 'By' વગર વપરાતા ચોક્કસ Prepositions (Advanced Grammar Rule)

પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતો નિયમ: કેટલાક ક્રિયાપદો પછી Passive Voice માં by ને બદલે અન્ય Prepositions વપરાય છે:

Verb (ક્રિયાપદ)	મુકવાતો Preposition	ઉદાહરણ (Passive Voice)
Know / Oblige	to	He is known to me. (by me ન આવે)
Surprise / Shock / Astonish	at	I was surprised at his behavior.
Satisfy / Please / Crowd	with	The teacher was pleased with my work.
Contain / Interest	in	This box is contained in sweet items.

✍️ Value Added Data 3: મિશ્ર સ્વાધ્યાય (Quick Self-Test Quiz)

નીચેના વાક્યોનું Passive Voice માં રૂપાંતર કરી ચકાસો:

1. People speak English all over the world.
   ➔ English is spoken all over the world. (જ્યાં કરનાર અજાણ કે અસ્પષ્ટ હોય ત્યાં 'by people' લખવું જરૂરી નથી)
2. Who wrote the Mahabharata?
   ➔ By whom was the Mahabharata written?
3. I know her well.
   ➔ She is well known to me.
4. They are playing football.
   ➔ Football is being played by them.

🎯 પરીક્ષા ઉપયોગી ટિપ: CCE, GPSC અને તલાટી જેવી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં કાળ ઓળખીને ક્રિયાપદનું યોગ્ય V3 નું રૂપ પસંદ કરવાથી માર્ક્સ મેળવવા અત્યંત સરળ બને છે.

Active and Passive Voice (કર્તરી અને કર્મણિ પ્રયોગ) – Rules, Formulas and Examples