ગુજરાતી કૃદન્ત | વ્યાખ્યા, પ્રકાર, ઉદાહરણો અને નિયમો

ગુજરાતી કૃદન્ત

વ્યાખ્યા • પ્રકાર • ઉદાહરણો
સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ઉપયોગી

ગુજરાતી વ્યાકરણ શ્રેણી

કૃદન્ત એટલે શું? તેના પ્રકારો, પ્રત્યયો અને સંપૂર્ણ વ્યાકરણ નિયમો

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ (GPSC, GSSSB) માટે કૃદન્ત ઓળખવાની માસ્ટર ગાઇડ

ગુજરાતી વ્યાકરણમાં કેટલાક એવા પદો હોય છે જે જોવામાં તો ક્રિયાપદ જેવા જ લાગે છે, પણ તેઓ વાક્યનો મુખ્ય અર્થ પૂરો કરી શકતા નથી. પરીક્ષામાં આવા પદો નીચે અંડરલાઇન કરીને પૂછવામાં આવે છે કે "આ કયો કૃદન્ત છે?". આજે આપણે કૃદન્ત (Krudant) ના કન્સેપ્ટને એટલી સરળતાથી સમજીશું કે તમારો ૧ માર્ક ક્યારેય નહિ કપાય!

🔍 કૃદન્ત એટલે શું? (સરળ વ્યાખ્યા)

સંસ્કૃત વ્યાકરણ મુજબ, ધાતુ (ક્રિયાપદના મૂળ રૂપ) પરથી નામ કે વિશેષણ બનાવવા માટે 'કૃત' નામના પ્રત્યયો લગાડવામાં આવે છે. ધાતુને કૃત પ્રત્યય લાગવાથી બનતા પદને કૃદન્ત (કૃત + અન્ત) કહે છે.

👉 જે પદો ક્રિયા દર્શાવે છે, પરંતુ ક્રિયાપદની જેમ વાક્યના અંતે આવીને વાક્યનો અર્થ પૂર્ણ કરી શકતા નથી, તેને કૃદન્ત કહે છે. આ પદો વાક્યમાં નામ (સંજ્ઞા), વિશેષણ કે ક્રિયાવિશેષણ તરીકે કામ કરે છે.

📊 ક્રિયાપદ Vs કૃદન્ત (તફાવત જુઓ):

• તે જાય છે. ➔ 'જાય છે' ક્રિયાપદ છે (વાક્યનો અર્થ પૂરો કરે છે).
• મેં તેને જતો જોયો. ➔ 'જતો' કૃદન્ત છે (ક્રિયા દર્શાવે છે પણ અર્થ પૂરો કરતું નથી).

📋 કૃદન્તના મુખ્ય ૫ પ્રકારોની વિગતવાર સમજણ

(૧) વર્તમાન કૃદન્ત

આ કૃદન્ત કોઈપણ કાળની ચાલુ અવસ્થા (ક્રિયા ચાલુ હોવાનો ભાવ) દર્શાવે છે. તે વિકારી કૃદન્ત છે.

🔑 મુખ્ય પ્રત્યય: 'ત' (તો, તી, તું, તા)

• તે રોજ મારે ત્યાં આવતો. (ક્રિયાપદ તરીકે)
• હસતું મોઢું રાખો. (વિશેષણ તરીકે)
• એ ગાતો ગાતો નહાય છે. (ક્રિયાવિશેષણ તરીકે)

(૨) ભૂત કૃદન્ત

આ કૃદન્ત ક્રિયાની કોઈપણ કાળની પૂર્ણ અવસ્થા (ક્રિયા પૂરી થઈ ગઈ હોવાનો ભાવ) દર્શાવે છે. તે વિકારી અને અવિકારી બંને રૂપે જોવા મળે છે.

🔑 મુખ્ય પ્રત્યય: 'ય' અથવા 'એલ' (યો, ઈ, યુ, એલો, એલી, એલ)

• કરમાયેલાં ફૂલનો ઢગલો પડ્યો છે. (વિશેષણ તરીકે)
• એનો પડ્યો બોલ ઝિલાય છે. (વિશેષણ તરીકે)
• રમેશ પથારીમાં પડ્યો પડ્યો વાંચે છે. (ક્રિયાવિશેષણ તરીકે)

(૩) ભવિષ્ય કૃદન્ત

આ કૃદન્ત ભવિષ્યમાં થનારી કે કોઈપણ કાળની અપેક્ષિત (થવાની હોય તેવી) ક્રિયા દર્શાવે છે.

🔑 મુખ્ય પ્રત્યય: 'નાર' (નારો, નારી, નારું)

• એ આજે મુંબઈથી આવનાર હતો. (ક્રિયાપદ તરીકે)
• આવનારાં બધાં આવી ગયાં. (વિશેષણ તરીકે)
• હોસ્ટેલમાં રહેનારને પ્રથમ પ્રવેશ મળશે. (સંજ્ઞા/કર્તૃવાચક તરીકે)

(૪) વિધ્યર્થ અથવા સામાન્ય કૃદન્ત

આ કૃદન્ત ક્રિયાની વિધિ, કર્તવ્ય, ફરજ કે કેવળ ક્રિયા થવાનો સામાન્ય ભાવ દર્શાવે છે. તે કોઈ ચોક્કસ કાળ સૂચવતું નથી, તેથી તેને 'सामान्य કૃદન્ત' પણ કહે છે.

🔑 મુખ્ય પ્રત્યય: 'વ' (વો, વી, વું, વા)

• તમારે બરાબર નવ વાગ્યે આવી જવું. (ફરજ/ક્રિયાપદ તરીકે)
• દવા ખાવી કોને ગમે? (સંજ્ઞા તરીકે)
• એને પરીક્ષામાં પાસ થવું છે. (ભાવ તરીકે)

(૫) સંબંધક ભૂતકૃદન્ત

જ્યારે વાક્યમાં મુખ્ય ક્રિયાની પહેલાં જ કોઈ ક્રિયા પૂરી થઈ ગઈ હોય (પૂર્વવર્તી ક્રિયા) અને તેનો સંબંધ મુખ્ય ક્રિયા સાથે હોય, ત્યારે સંબંધક ભૂતકૃદન્ત બમે છે. આ મોટે ભાગે ક્રિયાવિશેષણનું કામ કરે છે.

🔑 મુખ્ય પ્રત્યય: 'ઈ' અથવા 'ઈને'

• તમે મારે ત્યાં જમીને આવજો. ('આવવાની' મુખ્ય ક્રિયા પહેલા 'જમવાની' ક્રિયા છે)
• ચા પીને હું નીકળ્યો છું. (ન નીકળવાની ક્રિયા પહેલા ચા પીવાની ક્રિયા થઈ)

🚀 કૃદન્ત ઓળખવાની શોર્ટકટ ચાવી (Quick Revision)

કૃદન્તનો પ્રકાર	મુખ્ય પ્રત્યયો	મુખ્ય અર્થ/ભાવ
૧. વર્તમાન કૃદન્ત	ત	ક્રિયાની ચાલુ અવસ્થા
૨. ભૂત કૃદન્ત	ય, એલ	ક્રિયાની પૂર્ણ અવસ્થા
૩. ભવિષ્ય કૃદન્ત	નાર	અપેક્ષિત કે થનારી ક્રિયા
૪. વિધ્યર્થ / સામાન્ય	વ	કર્તવ્ય, ફરજ કે સામાન્ય ભાવ
૫. સંબંધક ભૂતકૃદન્ત	ઈ, ઈને	મુખ્ય ક્રિયા પહેલાંની ક્રિયા

📝 સ્વાધ્યાય અને પ્રેક્ટિસ ટેસ્ટ (ઉત્તરો સાથે)

નીચેના વાક્યો વાંચીને ઘટ્ટ કરેલા પદો કયા કૃદન્ત છે તે જાતે ઓળખો અને ચકાસો:

1. તે ચાલતાં ચાલતાં ખાતો હતો. ➔ વર્તમાનકૃદન્ત ('ત' પ્રત્યય)
2. રમેશે મને બધી વાત કહેલી. ➔ ભૂતકૃદન્ત ('એલ' પ્રત્યય)
3. બાળકે વૃક્ષ પરથી પડેલું ફળ લીધું. ➔ ભૂતકૃદન્ત
4. એનો પડ્યો બોલ ઝિલાય છે. ➔ ભૂતકૃદન્ત
5. રાધાએ પડ્યાં પડ્યા વાંચ્યા કર્યું. ➔ ભૂતકૃદન્ત
6. કેરીનું પાર્સલ ક્યારે આવનાર છે? ➔ ભવિષ્યકૃદન્ત ('નાર' પ્રત્યય)
7. લખવાનું તો ઘણું છે પણ સારા લખનારા નથી. ➔ ભવિષ્યકૃદન્ત
8. મુખ્ય બોલનાર વક્તા હજુ આવ્યા નથી. ➔ ભવિષ્યકૃદન્ત
9. તમારે બરાબર નવ વાગ્યે આવી જવું. ➔ વિધ્યર્થ કૃદન્ત ('વ' પ્રત્યય)
10. એને પરીક્ષામાં પાસ થવું છે. ➔ વિધ્યર્થ કૃદન્ત
11. એ તો એને કરવું હશે તે કરશે. ➔ વિધ્યર્થ કૃદન્ત
12. દવા ખાવી કોને ગમે! ➔ વિધ્યર્થ કૃદન્ત
13. તમે મારે ત્યાં જમીને જજો. ➔ સંબંધક ભૂતકૃદન્ત ('ઈને' પ્રત્યય)
14. તે ગાતાં ગાતાં નાચવા લાગ્યો. ➔ વર્તમાન કૃદન્ત
15. હું હમણાં આવ્યા સમજો. ➔ ભૂતકૃદન્ત ('ય/આ' પ્રત્યય)

🎯 ઉપસંહાર

કૃદન્તને ગોખવાને બદલે તેના મૂળ પ્રત્યયો (ત, ય/એલ, નાર, વ, ઈ/ઈને) મગજમાં રાખશો તો વ્યાકરણના આ ટોપિકમાં પૂરા માર્ક્સ મેળવવા ખૂબ સરળ બની જશે. જો નિયમ ક્લિયર હશે, તો વાક્ય ગમે તેટલું મોટું હોય તો પણ તમે સાચો પ્રકાર ઓળખી શકશો!

💬 તમને કૃદન્ત શીખવાની આ શોર્ટકટ રીત કેવી લાગી? જો પરીક્ષાના કોઈ પ્રશ્નમાં મૂંઝવણ હોય, તો કમેન્ટમાં વાક્ય જરૂર શેર કરો!