INS Aridhaman - Gujarati Current Affairs

ભારતની ત્રીજી પરમાણુ સંચાલિત સબમરીન 'INS અરિદમન' નૌકાદળમાં સામેલ

INS અરિદમન એ ભારતની અરિહંત શ્રેણીની અત્યાધુનિક સબમરીન છે. તે ભારતની અગાઉની પરમાણુ સબમરીન INS અરિહંત (2016) અને INS અરિઘાત (2024) ની તુલનામાં વધુ અદ્યતન બેલેસ્ટિક મિસાઇલ સક્ષમ સબમરીન (SSBN) છે.

📌 પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ: SSBN = Submarine Launched Ballistic Missile System

ભારતનો પરમાણુ સંચાલિત સબમરીન કાર્યક્રમ

• ATV પ્રોજેક્ટ: 'એડવાન્સ્ડ ટેકનોલોજી વેસલ' (ATV) કાર્યક્રમ ત્રણ દાયકા પહેલા શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. જેમાં ખાનગી કંપનીઓ, DRDO અને રશિયાના સહયોગથી મહત્વપૂર્ણ સફળતા મળી છે.
• મુખ્ય ધ્યાન: આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પરમાણુ ઉર્જાથી ચાલતી બેલેસ્ટિક મિસાઇલ સબમરીન (SSBNs) વિકસાવવાનો છે, જે પરમાણુ હથિયારોથી સજ્જ મિસાઇલો (SLBMs) છોડવા માટે સક્ષમ હોય.

ભારતની ત્રણ પરમાણુ સંચાલિત સબમરીનની તુલના

વિશેષતા	INS અરિદમન	INS અરિહંત	INS અરિઘાત
જળ વિસ્થાપન	7,000 ટન	6,000 ટન	6,000 ટન
વર્ટિકલ લોન્ચ ટ્યુબ્સ	8 (આઠ)	4 (ચાર)	4 (ચાર)
પ્રહાર ક્ષમતા	K-15 (700 કિમી), K-4 (3,500 કિમી)	K-15 (700 કિમી)	K-4 (3,500 કિમી), K-15
પરમાણુ રિએક્ટર	ઉલ્લેખિત નથી	83 મેગાવોટ લાઈટ-વોટર	83 મેગાવોટ લાઈટ-વોટર

પરમાણુ સંચાલિત સબમરીનનું મહત્વ

• ન્યુક્લિયર ટ્રાયડ (Nuclear Triad): આ સબમરીન સાથે ભારત હવે જમીન, હવા અને સમુદ્ર ત્રણેય સ્થાનેથી પરમાણુ હુમલો કરવા સક્ષમ દેશોની યાદીમાં (અમેરિકા, રશિયા, ચીન અને ફ્રાન્સ સાથે) મજબૂત સ્થાન ધરાવે છે.
• વ્યૂહાત્મક ક્ષમતા: આ સબમરીન ચીન અને પાકિસ્તાન જેવા પડોશી દેશો સામે ભારતની સંરક્ષણ અને પ્રતિકાર શક્તિને વધારે છે.
• સ્ટીલ્થ અને સહનશક્તિ: પરમાણુ ઉર્જાને કારણે આ સબમરીન લાંબા સમય સુધી સમુદ્રના પેટાળમાં રહી શકે છે, જેથી દુશ્મનના રડાર માટે તેને પકડવી અત્યંત મુશ્કેલ બને છે.
• પરમાણુ સિદ્ધાંત: તે ભારતની 'નો-ફર્સ્ટ યૂઝ' (પહેલા ઉપયોગ ન કરવાની) નીતિ હેઠળ, દુશ્મનના હુમલા બાદ વળતો પ્રહાર કરવાની ક્ષમતાની ગેરંટી આપે છે.

પરમાણુ સબમરીનના પ્રકારો

• SSBN: વ્યૂહાત્મક પ્રતિકાર માટે પરમાણુ મિસાઇલોથી સજ્જ.
• SSN: હુમલો અને દેખરેખ માટે પરંપરાગત હથિયારો સાથે.
• SSGN: ચોકસાઈપૂર્વકના હુમલા માટે ગાઈડેડ મિસાઇલોથી સજ્જ.

MCQ પ્રેક્ટિસ

1. INS અરિદમન કઈ શ્રેણીની સબમરીન છે?

• SSN
• SSBN ✔
• SSGN
• Diesel

2. ATV પ્રોજેક્ટ શું છે?

• Advanced Technology Vessel ✔
• Atomic Test Vehicle
• Naval Missile System
• Submarine Radar