Mahi Banswara Rajasthan Atomic Nuclear Power Project (MBRAPP) in Gujarati

રાજસ્થાન પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ: AERB દ્વારા ઉત્ખનનને મંજૂરી

AERB દ્વારા મહી બાંસવાડા રાજસ્થાન પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ (MBRAPP) ના યુનિટ-1 અને યુનિટ-2 ના નિર્માણ માટે ઉત્ખનન કાર્યની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

📌 પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ: PHWR + SMR + Fleet Mode

મહી બાંસવાડા રાજસ્થાન પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ (MBRAPP) વિશે

• સ્થાન: રાજસ્થાનના બાંસવાડામાં, મહી નદી પર બનેલા માહી ડેમ પાસે.
• ક્ષમતા: 4 x 700 MWe (મેગાવોટ ઇલેક્ટ્રિકલ) PHWR. અહીં કુલ 4 સ્વદેશી દાબિત ભારે જળ રિએક્ટર (PHWR) સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
• કાર્યપદ્ધતિ: PHWR રિએક્ટરમાં બળતણ તરીકે કુદરતી યુરેનિયમ અને શીતક (Coolant) તથા મંદક (Moderator) તરીકે ભારે જળ (ડ્યુટેરિયમ ઓક્સાઈડ) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
• વિકાસકર્તા: આ પ્રોજેક્ટ 'અણુશક્તિ વિદ્યુત નિગમ' (ASHVINI) દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. તે NPCIL અને NTPC નું સંયુક્ત સાહસ (Joint Venture) છે.
• ફ્લીટ મોડ (Fleet Mode): આ પ્રોજેક્ટ ભારતની 'ફ્લીટ મોડ' પહેલનો ભાગ છે, જે અંતર્ગત દેશભરમાં સમાન ડિઝાઇન ધરાવતા 700 મેગાવોટના 10 પરમાણુ પ્લાન્ટ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

ભારતમાં પરમાણુ ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટેના પગલાં

• પરમાણુ ઊર્જા મિશન: કેન્દ્રીય બજેટ 2025-26 માં જાહેર કરાયેલ આ મિશન સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ (SMRs) ના સંશોધન પર કેન્દ્રિત છે. વર્ષ 2033 સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 5 સ્વદેશી SMRs વિકસાવવાનું લક્ષ્ય છે.
• ઊર્જા લક્ષ્ય: વર્ષ 2047 સુધીમાં 100 GW પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
• SHANTI અધિનિયમ, 2025: આ કાયદો ભારતના પરમાણુ ઊર્જાના કાયદાકીય માળખાને આધુનિક બનાવે છે. તેનું પૂરું નામ 'સસ્ટેનેબલ હાર્નેસિંગ એન્ડ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ ન્યુક્લિયર એનર્જી ફોર ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઇન્ડિયા' છે.

ભારતની વર્તમાન પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા

• માર્ચ 2026 ની સ્થિતિ મુજબ: ભારતમાં હાલમાં 7 પ્લાન્ટમાં 24 પરમાણુ રિએક્ટર્સ કાર્યરત છે.
• કુલ ક્ષમતા: સ્થાપિત ક્ષમતા 8,780 મેગાવોટ છે. સરકાર તેને 2031-32 સુધીમાં વધારીને 22,480 મેગાવોટ કરવા માંગે છે.
• હિસ્સો: વર્ષ 2024-25 માં ભારતના કુલ વીજ ઉત્પાદનમાં પરમાણુ ઊર્જાનો હિસ્સો 3.1% હતો, જે તેને વીજળીનો પાંચમો સૌથી મોટો બિન-અશ્મિભૂત (Non-fossil) બળતણ સ્ત્રોત બનાવે છે.

PHWR

SMR

100 GW Target

Fleet Mode

MCQ પ્રેક્ટિસ

1. PHWR માં કયા પ્રકારનું બળતણ વપરાય છે?

• કુદરતી યુરેનિયમ ✔
• કોયલો
• ગેસ
• પેટ્રોલિયમ

2. ભારતનો પરમાણુ ઊર્જા લક્ષ્ય 2047 સુધી કેટલો છે?

• 50 GW
• 100 GW ✔
• 75 GW
• 120 GW