Gujarat Uniform Civil Code - Gujarati Current Affairs

ગુજરાત સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC), 2026

આ વિધેયક પસાર થવાની સાથે જ, ઉત્તરાખંડ પછી સમાન નાગરિક સંહિતા અપનાવનાર ગુજરાત દેશનું બીજું રાજ્ય બન્યું છે.

📌 પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ: UCC = Article 44 (DPSP)

‘ગુજરાત સમાન નાગરિક સંહિતા વિધેયક’ વિશે

• ઉદ્દેશ્ય: લગ્ન, છૂટાછેડા, ઉત્તરાધિકાર, સમાન મિલકત અધિકાર અને લિવ-ઇન સંબંધોને ધર્મના આધારે અલગ-અલગ નિયમોને બદલે, તમામ નાગરિકો માટે એક સમાન કાયદા હેઠળ લાવવા.
• અપવાદ: આ જોગવાઈઓ અનુસૂચિત જનજાતિઓ (ST) અને એવા વિશિષ્ટ જૂથો પર લાગુ થશે નહીં જેમના પરંપરાગત અધિકારોને બંધારણ હેઠળ રક્ષણ મળેલું છે.

મુખ્ય જોગવાઈઓ

• દ્વિ-લગ્ન પર પ્રતિબંધ: એકથી વધુ લગ્ન (Bigamy) કરવા પર પ્રતિબંધ છે. કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાના જીવનસાથીના જીવિત હોવા છતાં બીજા લગ્ન કરી શકશે નહીં.
• લિવ-ઇન રિલેશનશિપ: લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતા યુગલો માટે તેનું ફરજિયાત નોંધણી (Registration) કરાવવું આવશ્યક રહેશે.

સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) વિશે

રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો (DPSP) અંતર્ગત બંધારણની કલમ 44 રાજ્ય (સરકાર) ને આદેશ આપે છે કે તે સમગ્ર ભારતમાં તમામ નાગરિકો માટે સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ કરવાનો પ્રયાસ કરે. નોંધનીય છે કે, ગોવામાં 1867 ના પોર્ટુગીઝ સિવિલ કોડ હેઠળ એક પ્રકારની સમાન નાગરિક સંહિતા પહેલેથી જ અમલમાં છે.

ભારતમાં તેની આવશ્યકતા

1. કાયદા સમક્ષ સમાનતા: સમાન કાયદો અલગ-અલગ ધર્મોના 'પર્સનલ લો' (જેમ કે હિન્દુ મેરેજ એક્ટ, મુસ્લિમ પર્સનલ લો વગેરે) નું સ્થાન લેશે.
2. મહિલાઓના અધિકાર: હાલમાં મહિલાઓના અધિકારો તેમના ધર્મ મુજબ અલગ-અલગ હોય છે. UCC દ્વારા મહિલાઓને વારસા અને મિલકતમાં સમાન અધિકાર પ્રાપ્ત થશે.
3. ન્યાયતંત્રનું વલણ: સુપ્રીમ કોર્ટે શાહ બાનો કેસ (1985) અને સરલા મુદગલ કેસ (1995) જેવા અનેક ચુકાદાઓમાં UCC લાગુ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
4. રાષ્ટ્રીય એકતા: આ સંહિતા પર્સનલ લો માંથી ધર્મને અલગ કરે છે, જે સામાજિક સદભાવ વધારવામાં મદદરૂપ થાય છે.

અમલીકરણમાં પડકારો

• આ કાયદાને ભારતની વિવિધતા અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા માટેના જોખમ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે.
• વિવિધ સમુદાયો વચ્ચે આ કાયદાને લઈને સર્વસંમતિનો અભાવ એ એક મોટો પડકાર છે.

Article 44

DPSP

Equality

Women Rights

MCQ પ્રેક્ટિસ

1. UCC બંધારણની કઈ કલમ સાથે સંબંધિત છે?

• કલમ 44 ✔
• કલમ 21
• કલમ 19
• કલમ 32

2. ગુજરાત UCC અપનાવનાર કેટલામું રાજ્ય છે?

• પ્રથમ
• બીજું ✔
• ત્રીજું
• ચોથું