Saudi airstrikes in Yemen and economic crisis in Iran

🌍

યમનમાં સાઉદીના હવાઈ હુમલા અને ઈરાનમાં આર્થિક સંકટ

યમન સંઘર્ષ – હવાઈ હુમલા

• હુમલો: સાઉદી અરેબિયાએ યમનના બંદરગાહ શહેર મુકાલા (Mukalla) પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે. આ ઘટના 30 ડિસેમ્બર, 2025 ની વહેલી સવારે બની હતી. • કારણ: જ્યારે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના ફુજૈરાહ (Fujairah) બંદરથી જહાજો મુકાલા પહોંચ્યા, ત્યારે આ હુમલા કરવામાં આવ્યા. સાઉદી અધિકારીઓના દાવા મુજબ, આ જહાજોમાંથી હથિયારો ઉતારવામાં આવી રહ્યા હતા, જેને નષ્ટ કરવા માટે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી.

પ્રાદેશિક તણાવ

• તણાવ: આ હુમલાથી સાઉદી અરેબિયા અને સધર્ન ટ્રાન્ઝિશનલ કાઉન્સિલ (STC) વચ્ચેના તણાવમાં નવો વળાંક આવ્યો છે. હુમલા બાદ યમનના હૌથી-વિરોધી દળોએ કટોકટી જાહેર કરી દીધી છે.

ઈરાનનું આર્થિક સંકટ

• આર્થિક કટોકટી: એક અલગ ઘટનાક્રમમાં, ઈરાનના ચલણમાં ભારે ઘટાડાને કારણે સમગ્ર ઈરાનમાં વિરોધ પ્રદર્શનો ફાટી નીકળ્યા છે. • ચલણનું પતન: ઈરાની ચલણ ‘રિયાલ’ અમેરિકન ડોલર સામે રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયું છે. • રાજીનામું: આ સંકટને પગલે ઈરાનની મધ્યસ્થ બેંકના વડાએ રાજીનામું આપ્યું છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ પ્રદર્શનો છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં સૌથી મોટા છે.

GPSC પરીક્ષા માટે વિશેષ – Geopolitics

• યમનનું યુદ્ધ એક ‘પ્રોક્સી વોર’ છે. • હૌથી વિદ્રોહીઓ: યમનની રાજધાની સના પર કબજો ધરાવે છે અને તેમને ઈરાનનું સમર્થન છે. • સાઉદી ગઠબંધન: યમનની માન્ય સરકારને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે લડે છે. સાઉદી અરેબિયા અને UAE નું સમર્થન રહ્યું છે (હવે બંને વચ્ચે મતભેદો છે). • બાબ-અલ-મન્દેબ: લાલ સમુદ્રને એડનના અખાત સાથે જોડતી મહત્વની સામુદ્રધુની. સુએઝ નહેર તરફ જતો વેપાર માર્ગ અહીંથી પસાર થાય છે.

ભૌગોલિક સ્થાનો (Map Work)

• ફુજૈરાહ (UAE): હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની બહાર ઓમાનના અખાતમાં આવેલું મહત્વનું બંદર. • મુકાલા (Mukalla): યમનનું મહત્વપૂર્ણ બંદર શહેર.

ભારત અને ઈરાન

• ચાબહાર પોર્ટ: ભારત દ્વારા વિકસાવાતો ઈરાનનો બંદર, જે પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સાથે વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ છે. • INSTC: International North-South Transport Corridor માટે ઈરાન મુખ્ય કેન્દ્ર છે.

ગુજરાત સાથે સંબંધ

• ઊર્જા સુરક્ષા: જામનગરની રિફાઈનરીઓ (રિલાયન્સ, નાયારા) મધ્ય પૂર્વમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. યુદ્ધ ઓઈલના ભાવ વધારી શકે છે. • હીરા ઉદ્યોગ: સુરતના હીરા વેપારીઓ દુબઈ સાથે જોડાયેલા છે. રાજકીય અસ્થિરતા વેપારને અસર કરી શકે છે.

ઈરાનનું ચલણ – Currency Update

• ઈરાનનું સત્તાવાર ચલણ ‘રિયાલ’ છે. • ફુગાવાને કારણે ઈરાને ‘તોમાન’ (Toman) ચલણ અપનાવવાની દરખાસ્ત મૂકેલી છે. (1 તોમાન = 10,000 રિયાલ)